21-oktyabr – Ózbek tili bayramı kúni. Bul sáne elimiz turmısında ayrıqsha ruwxıy áhmietke ie. Sebebi, 1989-jılı 21-oktyabrde “Mámleketlik til haqqında”ǵı nızam qabıl etilip, ózbek tiline mámleketlik til biyligi berilgen edi. 2020-jıl 10-aprelde qabıl etilgen nızam menen bolsa hár jılı 21-oktyabr Ózbek tili bayramı kúni sıpatında belgilendi.

Ótken jıllar dawamında ana tilimizdiń jámiettegi ornı hám abırayın arttırıw, onı ilim, bilimlendiriw, mámleketlik basqarıw hám zamanagóy texnologiyalar tili sıpatında rawajlandırıwǵa qaratılǵan keń kólemli jumıslar ámelge asırıldı. Ásirese, keyingi jılları bul baǵdar jańa basqıshqa kóterildi.

2019-jılı mámleketlik tildiń abırayın jáne de arttırıwǵa qaratılǵan Prezident pármanı qabıl etildi. 2020-jılı bolsa 2020-2030-jıllarda ózbek tilin rawajlandırıw hám til siyasatın jetilistiriw koncepciyası tastıyıqlandı. Onda ózbek tilin bilimlendiriw hám ilim tili sıpatında rawajlandırıw, zamanagóy málimleme texnologiyaları menen integraciyalaw, sırt elliler ushın ózbek tilin úyretiw baǵdarlamaların jaratıw, sırt el joqarı bilimlendiriw mákemelerinde ózbek tilin úyretetuǵın oraylardıń sanın kóbeytiw sıyaqlı áhmietli wazıypalar belgilendi.

Bul wazıypalardıń mazmunın búgin sırt elde ózbek tilin úyrenip atırǵan jaslar mısalında da kóriw múmkin. Dúnyadaǵı túrli joqarı bilimlendiriw mákemelerinde tilimizge qızıǵıwshılıq artıp barmaqta. Mine usı processtiń ózi-aq ózbek tiliniń tek ǵana mámleketimiz aymaǵında emes, al xalıqaralıq bilimlendiriw hám mádeniy qarım-qatnas maydanında da óz ornına ie bolıp atırǵanınan dárek beredi.

SIANDAǴÍ SABAQLAR

Men ushın bul processtiń eń jaqın hám tásirsheń kórinisi – Qıtayda ózbek tilinen sabaq beriw jumısım bolıp esaplanadı.

2025-jılı Sian xalıqaralıq izertlewler universitetiniń mirát etiwi menen Qıtayǵa barıp, jańadan shólkemlestirilgen bakalavriat baǵdarlamasında ózbek tilinen sabaq beriw imkaniyatına ie boldım. Bul men ushın ápiwayı pedagogikalıq wazıypanıń mazmunınan da keńirek mániske ie boldı. Sebebi ana tilimdi sırt el ortalıǵında oqıtıw arqalı ózbek tiliniń imkaniyatların basqa til hám mádeniyat wákillerine tanıstırıw imkaniyatı payda boldı.

Sianga birinshi márte barǵanımda qalanıń zamanagóy kelbeti, bir tárepten áemgi tariyx, ekinshi tárepten bolsa zamanagóy texnologiyalardıń úylesimi itibarımdı tarttı. Universitettegi ortalıq ta sonday edi. Bilimlendiriwde dástúr hám tájiriybe menen bir qatarda sanlı texnologiyalar, zamanagóy metodikalar hám jańa pedagogikalıq qatnaslarǵa keń orın berilgen.

Álbette, qıtaylı studentlerge ózbek tilin nolden úyretiw ańsat bolmadı. Qıtay tiliniń dúzilisi hám grammatikalıq ózgeshelikleri ózbek tilinen ádewir parıq qıladı. Sonıń ushın dáslepki sabaqlarda hár bir sóz, hár bir ses hám hár bir gáp dúzilisine ayrıqsha itibar qarattıq.

Meniń wazıypasım bolsa olarǵa ózbek tilin tek ǵana qaǵıydalar jıynaǵı sıpatında emes, al janlı qarım-qatnas quralı sıpatında úyretiwden ibarat edi.

Úsh yarım ay dawamında A1 dárejeden baslaǵan tıńlawshılar menen islesiw procesinde ápiwayı hám túsinikli usıllardan paydalandım. Kórgizbeli materiallar, pikirlesiwge tiykarlanǵan shınıǵıwlar, oyın elementleri, kúndelikli turmısqa jaqın jaǵdaylar sabaqlardıń tiykarǵı bólegine aylandı.

Bul usıldı tańlawımda balalıqtaǵı eske túsiriwlerimniń de tásiri bar. Marhum anam Askarova Guljan baslawish klass muģallimi edi. Ol insannıń balalarǵa bilim beriwdegi sabırlılıǵı, hár bir túsinikti ápiwayı hám tákirarlaw arqalı sińdiriw sheberligi men ushın bárqulla ibrat bolıp kelgen. Siandaǵı sabaqlarımda da áne usı tájiriybe maǵan paydalı boldı.

Máselen, “nan,” “suw,” “sálem,” “raxmet” sıyaqlı ápiwayı sózlerden baslap, áste-aqırın gáp dúziw hám sóylesiwge óttik. Dáslep bir neshe sózdi aytıwǵa qıynalǵan studentlerdiń keyin ala ózbek tilinde soraw beriwi, juwap qaytarıwı men ushın úlken jetiskenlik edi.

Úsh yarım aylıq sabaqlardıń juwmaǵında altı tıńlawshınıń erisken nátiyjeleri de bul miynettiń nátiyjesin kórsetti. Olar ózbek tilinde ápiwayı sóylese alıw, kúndelikli jaǵdaylarda kerekli sóz hám ibaralardan paydalanıw dárejesine jetti.

TIL ÚYRETIW – MÁDENIYATTÍ TANÍTÍW

Sabaqlar dawamında jáne bir nársege isenim payda ettim: shet elge ózbek tilin úyretiw – tek ǵana grammatika hám sózlik baylıǵın úyretiw emes. Til menen birge xalıqtıń tariyxı, mádeniyatı, úrp-ádeti, dúnyaqarası hám qádiriyatları da tanıstırıladı.

Sol sebepli sabaqlarda ápiwayı sózlerden baslap milliy taǵamlar, miymandoslıq, shańaraqlıq qatnasıqlar, sálemlesiw mádeniyatı sıyaqlı temalarǵa da múrájat ettik. “Nan” temasındaǵı bir sabaq bolsa studentlerde ayrıqsha qızıǵıwshılıq oyattı. Ápiwayı bir sózdiń artında xalqımızdıń qádiriyatları, nanǵa bolǵan húrmeti hám dasturxan mádeniyatı haqqında qanshadan-qansha túsinikler jámlengenin kórsetiwge háreket ettim.

Bilimlendiriw procesinde jaratqan “Ámeliy ózbek tili I” qollanbası da usı talaplar tiykarında qáliplesti. Onda sanlı hám interaktiv tapsırmalardan paydalanıwǵa itibar qarattım. Búgingi studentke tildi tek kitaptan oqıwdıń ózi jeterli emes. Oni esitiw, kóriw, tákirarlaw hám sóylesiw procesinde qollanıw da áhmiyetli.

Bul baǵdarda zamanagóy til úyretiw metodlarınan, sonıń ishinde, Stiven Krashenniń Comprehensible Input – túsinikli kirisiw materialı principinen paydalanıw da nátiyjeli boldı. YAǵnıy oqıwshıǵa onıń bilimi hám dárejesine sáykes, túsiniw múmkin bolǵan til ortalıǵın jaratıwǵa háreket ettim.

Siandaǵı jumısımda universitet professorları Tan Xan, Ven YUysya, YU Chjuxuey (Adelina), sonday-aq, qazaqstanlı kásiplesim Guljan Axmetbektiń qollap-quwatlawı da men ushın úlken áhmietke ie boldı. Jańa ortalıqqa beyimlesiw, bilimlendiriw procesin jolǵa qoyıw hám tájiriybe almasıwda olardıń járdemi sezilerli boldı.

ÓZBEK TILI – DÚNYAǴA ASHÍLÍP ATÍRǴAN ESIK

Meniń búgingi jumısıma shekemgi jolım da tikkeley ana tilimizdi oqıtıw menen baylanıslı.

Men Qaraqalpaqstan Respublikasınıń Ámiwdárya rayonında tuwılǵanman. Ózbek tili hám ádebiyatına bolǵan mehirdi bárinen burın marhum anam hám mekteptegi ustazlarımnan alǵanman. 1991-jılı Nókis mámleketlik pedagogikalıq institutınıń ózbek tili hám ádebiyatı baǵdarına oqıwǵa kirip, professorlar M.Buranov, K.Qurambaev, docentler E.Xujaniyazov, F.Salaev, K.Tashanov sıyaqlı ustazlardan tálim aldım.

Keyingi miynet jolım da bilimlendiriw hám ilimiy izleniwler menen tıǵız baylanıslı boldı. Nókis mámleketlik pedagogikalıq institutında 25 jıldan aslam islep, 2023-jıldan Ózbekstan mámleketlik jáhán tilleri universitetinde professor sıpatında jumıs alıp barıp atırman. 2025-jılı pedagogika ilimleri doktorı (DSc) ilimiy dárejesin aldım.

Jıllar dawamında arttırılǵan pedagogikalıq tájiriybe Siandaǵı jumısım ushın bekkem tiykar boldı. Endi bolsa bul tájiriybeni sırt el auditoriyasında sınaqtan ótkeriw, ózbek tilin basqa til wákillerine úyretiw men ushın jańa mektepke aylandı.

Házirgi waqıtta mámleketimizde til siyasatın jetilistiriw baǵdarındaǵı jumıslar da izbe-iz dawam etpekte. 2025-jıl 20-oktyabrde qabıl etilgen Prezident qararınan soń 2020-2030-jıllarda ózbek tilin rawajlandırıw koncepciyasın 2025-2026-jıllarda ámelge asırıw baǵdarlaması tastıyıqlandı. Onda mámleketlik tildi bilimlendiriwde jáne de rawajlandırıw, onıń tazalıǵın saqlaw, zamanagóy málimleme texnologiyalarına integraciyalaw, xalıqaralıq kólemdegi ornı hám abırayın keńeytiw, sırt elde ózbek tilin úyreniw ushın sharayatlardı jaqsılaw sıyaqlı wazıypalar belgilep berilgen.

2026-jılı da bul baǵdarda jańa qádemler taslanbaqta. Mámleketlik tilde jumıs júrgiziwdi nátiyjeli shólkemlestiriwge qaratılǵan qararda ózbek tilindegi tekstti seske, sóylewdi tekstke aylandırıw, ózbek tilinen shet tillerge hám kerisinshe awdarıw imkaniyatın beretuǵın jasalma intellekt platformasın jaratıw wazıypası belgilengen. Bul bolsa tilimizdi zamanagóy sanlı ortalıqqa alıp kiriw procesi barǵan sayın keńeyip atırǵanın kórsetedi.

Bulardıń barlıǵı bir maqsetke – ózbek tiliniń jámiettegi ornın bekkemlew, onı ilim, bilimlendiriw hám texnologiyalar tili sıpatında rawajlandırıw, xalıqaralıq maydandaǵı abırayın arttırıwǵa xızmet etedi.

Men Sianda sabaq berip atırıp, bul wazıypanıń kishi, biraq áhmietli bir bólegin óz moynıma sezemen. Sebebi mámleketimizde ózbek tilin qásterlep saqlaw hám rawajlandırıw qanshelli áhmietli bolsa, onı sırt elde múnásip úgit-násiyatlaw da sonshelli áhmietli.

Búgin Qıtayda auditoriyada jańlap atırǵan “Assalawma áleykum,” “Rahmat,” “Xayr” sıyaqlı ápiwayı ózbekshe sózler men ushın mine usı processtiń janlı kórinisi bolıp esaplanadı.

Til – millettiń yadı, oy-pikiri hám ruwxıy baylıǵı. Ol mámleketlik til sıpatında elimizde óziniń múnásip ornına ie bolıp barmaqta. Sırt elde bolsa ol Ózbekstandı, xalqımızdı hám mádeniyatımızdı tanıtıwǵa xızmet etpekte.

Usı mániste, 21-oktyabr – Ózbek tili bayramı kúni tek ǵana ótmishti eslew emes, al ana tilimizdiń keleshegi haqqında oylaw, onıń imkaniyatların dúnyaǵa jáne de keńirek kórsetiw ushın da jaqsı pursat bolıp esaplanadı.

Sh.YULDAShEVA,

Pedagogika ilimleriniń doktorı (DSc), professor.