Insaniyat rawajlanıwınıń hár qanday basqıshında kitapxanalar ilim, mádeniyat hám informaciya tiykarı sıpatında xızmet etip kelgen. Búgingi sanlı texnologiyalar dáwirinde kitapxanalardıń roli túp-tiykarınan ózgermekte. Bunnan bılay kitapxana – tek ǵana kitap saqlanatuǵın orın emes, al maǵlıwmatlardı qayta isleytuǵın, saqlaytuǵın hám xalıqqa jetik huqıqıy hám sociallıq xızmet kórsetetuǵın zamanagóy “Málimleme xabı”na aylanbaqta.

Bul ózgerisler óz gezeginde kitapxanashı kásibine de jańa talaplardı qoymaqta. Zamanagóy kitapxanashı – bul tek ǵana bibliograf emes, al tájiriybeli menedjer, málimleme texnologiyaları boyınsha ekspert hám puqaralardıń málimleme alıw huqıqın támiyinlewshi huqıqıy subekt esaplanadı. Kitapxanashınıń jumısı bekkem huqıqıy tiykarlarǵa súenedi. Bárinen burın, Ózbekstan Respublikasınıń “Kitapxana-málimleme xızmeti haqqında”ǵı Nızamı bul tarawdaǵı tiykarǵı hújjet esaplanadı.

Bul nızamda kitapxanashılardıń huqıqları, oqıwshılar aldındaǵı juwapkershiligi hám mámleket qorǵaw mexanizmleri anıq belgilep berilgen.

Búgingi kúnde kitapxanalar tek ǵana qaǵaz kitaplar menen sheklenip qalmastan, “Elektron kitapxana” sistemasına ótpekte. Bul process kitapxanashıdan jańa huqıqıy bilimlerdi talap etedi. Kitapxanashı elektron resurslardı tarqatıwda, birinshi gezekte, “Mualliflik huqıqı hám sapalı shıǵarmalar huqıqları haqqında”ǵı Nızam talaplarına ámel etiwi shárt.

Hár qanday kitaptı elektron formatqa ótkerip, internetke erkin jaylastırıw avtorlıq huqıqın buzıwı múmkin. Kitapxanashı qaysı shıǵarmalar jámáát múlki (public domain) yesaplanıwı, qaysıları avtordıń ruqsatı menen tarqalıwın biliwi kerek.

Kitapxananıń ishki tarmaǵında (Internet) saqlanıp atırǵan qımbat bahalı qoljazbalar hám siyrek ushırasatuǵın kitaplardıń nızamsız kóshirip alınıwınıń aldın alıw – zamanagóy kitapxanashınıń texnikalıq-huqıqıy minneti bolıp esaplanadı.

Sanlı texnologiyalardı (QR-kodlar arqalı kitap oqıw, onlayn kataloglar) engiziw oqıwshılar ushın qolaylıq jaratsa, kitapxanashıǵa maǵlıwmatlar bazasın basqarıwda úlken juwapkershilik júkleydi.

Kitapxanashı oqıwshınıń milleti, dini, sociallıq dárejesi yamasa siyasiy kózqaraslarına qaramastan, oǵan birdey dárejede xızmet kórsetiwi lazım. Oqıwshınıń qızıǵıwshılıqların húrmet etiw hám onıń “oqıw tariyxı”n sır saqlaw – kásiplik etikanıń altın qaǵıydası.

Kitapxanashı mámleket múlki esaplanǵan kitap fondın saqlaw ushın materiallıq juwapker shaxs esaplanadı. Qordı esaptan shıǵarıw yamasa jańa ádebiyatlardı qabıl etiwde nızam hám etika sheńberinen shıqpaw zárúr.

Maqaladıń juwmaqlawshı bóliminde men kitapxana jumısın rawajlandırıw boyınsha óz kózqaraslarımdı hám ilimiy usınıslarımdı bildiremen:

Kitapxanashılardıń mamanlıǵın arttırıw kursların tek ǵana metodikalıq emes, al huqıqıy hám IT baǵdarlarında da shólkemlestiriw kerek.

Rayonlıq hám mektep kitapxanaların zamanagóy kompyuterler hám joqarı tezliktegi internet penen támiyinlew – búgingi kúnniń eń áhmietli talabı.

Juwmaqlap aytqanda, zamanagóy kitapxanashı – bul tek ǵana kitap beriwshi shaxs emes, al jámiettiń intellektuallıq dárejesin joqarılatıwshı, nızam hám ádep-ikramlılıq normaları tiykarında xızmet kórsetiwshi málimleme qánigesi. Biz óz jumısımızda ashıq-aydınlıqtı, nızamlılıqtı hám oqıwshıǵa bolǵan húrmetti hámme nárseden ústin qoyıwımız kerek.

Tozaxan KDIRNIYAZOVA,

Ámiwdárya rayonı 3-mektep kitapxanashı.