«Аёллар дафтари» ни варақлаганда…
ҲАР САҲИФАСИДА ҲАЁТ ИФОРИ
«Аёллар дафтари» — шунчаки рўйхат ёки қуруқ статистика эмас. Бу — сукунатга чўмган хонадонларнинг, ўз кучига бўлган ишончини йўқотган кўнгилларнинг ва меҳнат орқали қайта туғилган умидларнинг жонли дафтаридир.
Хўжайлилик Норгул Худайбергенованинг қисмати аслида бошқача кечиши ҳам мумкин эди. У комбайн жиловини тутиб, кенг далаларда меҳнат қилишни орзу қиларди. Аммо этикдўз отасининг сўзини икки қилмай, қўлига игна-ип олди. Отанинг цехида меҳнатнинг аччиқ-чучигини тортган, тайёр бўлган пойабзалларни бозорга ташиб сотган қизчанинг юрагида кун келиб катта бир орзу куртак ёзди.
2003 йил. Кўримсиз, сувоғи кўчган, қаровсиз бир хона… Аравага ортиб келинган биттагина эски машина, эски стол ва уч нафар умидвор қиз. Хонада ўтиришга тузукроқ жой бўлмаганидан, улар навбатма-навбат кийим тикарди. Биринчи иш куни деразадан ташқарини кузатиб турган Норгул кўчада мато кўтариб ўтиб бораётган аёлни кўрди-ю, ўйлаб ўтирмай ташқарига югурди: «Кўйлак тикдирасизми? Юринг, цехимиз бор!». Ўша куни кечаси билан мижознинг бичимини чиқарди. Аёлнинг эгнидаги либос ва унинг юзидаги табассум бўлажак тадбиркор учун илк, энг катта мукофот бўлди.
Бугун «Қирқ қиз Хўжайли» тикувчилик цехида 100 нафардан зиёд хотин-қизлар меҳнат қилмоқда. 2015 йилдаги илк 35 миллион сўмлик имтиёзли кредит, кейинчалик 100 миллион сўмлик дастгоҳлар ва «Ҳамроҳ» ташкилоти кўмагида очилган янги имкониятлар бу аёлнинг матонатини юзага чиқарди. Бу ерда «Аёллар дафтари»дан чиқиб, ҳаётда ўз ўрнини топган Умида Исмаилова, Айсулув Нуримбетова, Умидахон Насруллаева ҳамда Маҳлиё Абдуллаева сингари ўнлаб аёллар бор.
— Миллий кийимлар тикиш осон эмас, бу жараёнда безаклар қўлдан-қўлга ўтиб, бирма-бир тикилади. Бунда Норгул опанинг бой тажрибаси қўл келмоқда, — дейди Умидахон Насруллаева.
Тумандаги 40-сонли овул фуқаролар йиғинида 2 минг 256 нафар аҳоли истиқомат қилади, шундан 1 минг 153 нафарини хотин-қиз ташкил этади. «Аёллар дафтари» га 2026 йилда 97 нафар хотин-қиз қамраб олинди. Жумладан, дафтарнинг 2-тоифасида рўйхатда турган Насиба Есчанова 33 миллион сўм кредит ҳисобига ўз уйида гўзаллик салони очиб, иш бошлади. Ушбу кредит маблағни ўз муддатида сўндириб, яна 100 миллион сўмлик кредит эвазига ишини кенгайтирди ва 6 нафар хотин-қизни иш билан таъминлади.
Хўжайлининг «Парвоз» маҳалласида ҳам ибратли ҳаёт йўлларига эга инсонлар кўп. Улбосин Матмуратова маҳалласидаги хотин-қизларни иш билан таъминлаш мақсадида 2017 йилда «Хурлиман» миллий кийимлар цехига асос солиб, оддий келин кўйлаги тикишдан иш бошлаган эди. 2022 йилда тўқув дастгоҳи харид қилди.
Цех ёнида бўй чўзган қадимий қорақалпоқ «Қора уйи» (ўтов) бугун ҳақиқий маданий масканга айланган. Қорақалпоқ, қозоқ ва ўзбек миллий либослари, жумладан, киймешек, қамажай, шунингдек, қадимий нақшлар, қуроқ кўрпачалар, бешик ва аламўйноқ дутор каби тарихий экспонатлар хорижлик сайёҳларни ҳайратга солмоқда. Шогирдлари ҳамда фарзандлари Рамазан ва Хурлиман Ерназаровалар билан «Хурлиман» бренди остида тикилаётган нақшинкор либослар бугун Қозоғистон, Қирғизистон ва бошқа қардош элларда харидоргир.
Шунга ўхшаш манзарани Амударёнинг «Чойкўл» овул фуқаролар йиғинида ҳам кўриш мумкин. «Аёллар дафтари»га рўйхатга олиниб, касбий сертификат олгач, дастлаб 14 миллион сўмлик имтиёзли кредит эвазига иккита тикув машинаси сотиб олган Саида Есенбаеванинг меҳнатида ҳам миллийлик, ҳам миллатлараро тотувлик мужассам. У қарийб 3 йилдан буён 15 нафар маҳалладош хотин- қизларни доимий иш билан таъминлаб, яна 12 нафарига ҳунар ўргатиб келмоқда.
— Олдин машинамиз бузилиб қолиб, ишимиз тўхтаб қоларди. Ҳозирда замонавий дастгоҳларда ишлаяпмиз, — дейди Саида суҳбатда. — «Аёллар дафтари» кўмагида ўқиб, сертификат олдим. Ўзбекистон Маҳаллалар уюшмаси бошқармаси ва маҳалламиз томонидан менга 10 та замонавий тикув машинаси ажратилди. Тикувчиликни устозим Гулжон Отажановадан ўрганганман. Илгари оёқ билан ишлатиладиган машинада тика олмасдим, лекин сабр билан ҳаммасини ўзлаштирдим. Ҳозирда шогирдларим Зуҳра Худайбергенова ва Кумушой Юлдашевалар ишимни муваффақиятли давом эттиришмоқда.
«Чойкўл» ОФЙда 7 минг 123 нафар аҳоли бўлиб, шундан 3 минг 151 нафар хотин-қиздан 142 нафари 2026 йилги «Аёллар дафтари»нинг 7-босқичига хатлов асосида киритилди. Маҳалла хотин-қизлар фаоли Сайлихан Муратбаеванинг сўзларига кўра, 2026 йилнинг олти ойи ҳолатига кўра ажрим ёқасига келиб қолган 11 та оила яраштирилди, 9 нафар хотин-қиз IT йўналишидаги касб-ҳунарга, 5 нафари тадбиркорлик кўникмаларига, 17 нафари тикувчилик йўналиши бўйича ўқитилди ва 3 нафар аёл ҳунармандчилик уюшмасига аъзо бўлди.
Мухтасар айтганда, кўмакка муҳтож аёллар эътибор ва ғамхўрлик натижасида ўз йўлини топиб, жамиятнинг фаол аъзосига айланмоқда.
Ҳа, «Аёллар дафтари»нинг ҳар бир варағида минглаб ана шундай хотин-қизларнинг ҳаёти ва матонати мужассам.
Фотима АБДУРАИМОВА.
