Ózbekstan Respublikası Ministrler Kabinetiniń 2025-jıl 21-oktyabrdegi “Suw resursları shıǵınlarınıń aldın alıw hám irrigaciya tarmaqların jaqsılaw ilajları haqqında”ǵı qararına tiykarlanıp, Qaraqalpaqstan Respublikasında 4 kanaldı 2025-2026-jıllarda betonlastırıw hám rekonstrukciyalaw jumısların orınlaw belgilendi.
Ózbekstan Respublikası Ekonomika hám qarjı ministrligi janındaǵı “Joybarlar hám import kontraktlerin kompleksli ekspertizalaw orayı” mámleketlik unitar kárxanasınıń juwmaǵına tiykarlanıp, 43,8 km uzınlıqtaǵı 4 kanaldı betonlastırıw hám rekonstrukciyalaw jumısları 74 milliard 968 million sumdı quraydı. 2026-jıldıń 16-yanvarınan baslap, bul obektlerde kanallardı betonlaw jumısları baslap jiberildi. Búgingi kúnde 14,20 km uzınlıqta beton quyıwǵa tayarlıq jumısları ámelge asırılıp, sonnan 7,3 km uzınlıqta beton tósew jumısları ámelge asırıldı.
Usı jılı ámelge asırılıwı belgilengen betonlaw jumısları jedel grafikler tiykarında shólkemlestirilip, qurılıs-montajlaw jumısların sapalı juwmaqlaw ilajları kórilmekte.
Shımbay rayonındaǵı “Taǵ jap” kanalın 13,3 km uzınlıqta betonlastırıw jumıslarına 20 milliard sum qarjı ajıratılǵan. Bul jumısqa Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Keńesiniń 2025-jıl 12-noyabrdegi májilis bayanlamasına tiykar “Ellikqala arnawlı suw pudrat” juwapkershiligi sheklengen jámieti bas jumıstı bólip alıp islewshi etip tayınlandı.
Bul kanal 1938-jılı iske qosılǵan bolıp, ulıwma uzınlıǵı 13,3 km hám onda 45 dana gidrotexnikalıq qurılma bar. Joba suw ótkiziw qábileti 4,0 m3/sek. Kanaldıń suw alıw dáregi “Kegeyli” kanalı bolıp, oǵan baylanısqan maydan 4 mıń 136 gektardı quraydı.
Kanal uzaq jıllar dawamında xızmet kórsetip kiyatırǵanı sebepli joybarlaw parametrleri ózgergen, suw ótkeriw qábileti tómenlep, filtrlew kórsetkishleri artqan. Kanaldıń suw tosıwshı hám suw alıw imaratlarınıń dárwazaları karroziyaǵa ushıraǵan bolıp, dárwaza jabılǵan jaǵdayda da imarattan suw aǵıp turadı. Bul unamsız jaǵdaylar jılına ortasha 2,5 mln.m3 kólemdegi suwdıń zaya bolıwına sebep bolmaqta.
Kanaldıń 13,3 km bóleginde rekonstrukciya jumıslarınıń ámelge asırılıwı nátiyjesinde onıń paydalı jumıs koefficienti 0,90 ǵa shekem jetkeriledi jáne 16 fermer xojalıǵı hám 4 mıń 355 ten aslam xalıqtıń qıytaq jerleriniń 4 mıń 136 gektar egislik maydanında suw támiynatı jaqsılanadı. Jılına 2,5 mln.m3 kólemdegi suwdıń filtraciya esabınan hám gidrotexnikalıq qurılmalardıń talapqa juwap bermewi aqıbetinde joǵalıwınıń aldı alınıp, egislik maydanlarına kepillengen suw jetkerip beriliwi támiyinlenedi.
Búgingi kúnde obektte 2250 km uzınlıqta beton quyıwǵa tayarlıq jumısları ámelge asırılıp, sonnan 1,09 km uzınlıqta beton tósew jumısları alıp barıldı. Obektte 6 dana ekskavator hám 6 basqa texnika bar.
Bunnan tısqarı, Shomanay rayonındaǵı “Aq jap” xojalıqlararalıq kanalın 8 km uzınlıqta betonlastırıw jumıslarına 16 milliard sum qarjı ajıratıldı. Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Keńesiniń 2025-jıl 12-noyabrdegi májilis bayanlaması tiykarında “Tórtkúlli Nuratdin Ekskavatorshı” juwapkershiligi sheklengen jámieti bas jumıstı bólip alıp islewshi etip tayınlanǵan. Kanal 1947-jılı qurılıp paydalanıwǵa tapsırılǵan. Ulıwma uzınlıǵı 8 km, joybarlawshı suw ótkeriw qábileti 5,0 mZ/s, suw alıw deregi Shomanay kanalı bolıp esaplanadı. Ol 4 mıń 937 gektar suwǵarılatuǵın jer maydanına xızmet kórsetedi. Kanalda 39 dana suw bólistiriw imaratı, 3 dana suw tosıw imaratı bar.
“Aq jap” kanalı uzaq jıllar dawamında xızmet kórsetiw nátiyjesinde joybarlaw parametrleri ózgergen, suw ótkeriw qábileti tómenlep, filtrlew kórsetkishi artqan. Kanaldaǵı unamsız jaǵdaylar nátiyjesinde jılına ortasha 3,7 mln.m3 kólemdegi suw ısırap bolmaqta.
Kanal betonlastırılǵannan keyin suwdıń tezligi artıp, jılına 3,7 mln.m3 kólemdegi suwdıń filtrlew esabınan shıǵınıwınıń aldı alınıp ǵana qalmastan, “Aq jap” awıl puqaralar jıyını aymaǵındaǵı fermer xojalıqları hámde xalıqtıń 4 mıń 937 gektar maydanı kepillengen suw menen támiyinleniwine erisiledi.
Búgingi kúnde obektte 4,7 km uzınlıqta beton quyıwǵa tayarlıq jumısları ámelge asırılıp, sonnan 1,39 km uzınlıqta beton tóseldi.Bul jumıslarda 7 dana ekskavator hám 5 basqa texnika 24 jumısshı-xızmetker miynet etpekte.
D.ABIBULLAEV,
M.HABIBULLAEV túsirgen súwretler.
