Qaraqalpaqstan Respublikası úlken tábiyǵıy baylıqlar, keń aymaq hám strategiyalıq imkaniyatlardı ózinde jámlegen áhmietli region bolıp esaplanadı. Oraylıq Aziyanıń júreginde jaylasqan bul aymaq sońǵı jılları sanaat, energetika hám infrastruktura baǵdarlarında ámelge asırılıp atırǵan iri joybarlar esabınan jańa ekonomikalıq basqıshqa kóterilmekte. Nókis, Taqıyatas hám Xojeli sıyaqlı aymaqlardaǵı dóretiwshilik jumısları óndiris kólemin izbe-iz arttırıwǵa xızmet etpekte.

– Eger kimdur buǵan gúman menen qarasa – márhamat, Moynaqqa kelip kórsin, – deydi Moynaq rayonı hákiminiń orınbasarı Murat Jumabaev. – Bir waqıtları dúnya kartasında ekologiyalıq apachılıq tımsalı sıpatında tilge alınǵan bul aymaq búgin pútkilley jańa kóriniste kórinbekte. Alıs awıllarda da keń hám tegis jollar qurılmaqta, jańa turaq jaylar qurılmaqta, zamanagóy obektler boy tiklemekte. Bul – Moynaqta baslanǵan jańalanıwlardıń nátiyjesi.

Bunday jumıslardı izbe-iz dawam ettiriw maqsetinde Prezident Shavkat Mirziyoev 2026-jıl 20-fevralda Qaraqalpaqstanda ámelge asırılıp atırǵan reformalardıń nátiyjeliligi hám sociallıq-ekonomikalıq rawajlanıwı boyınsha májilis ótkerip, tiykarǵı wazıypalardı belgilep berdi.

– Bul itibar aymaqtıń turaqlı rawajlanıwı ushın áhmietli qádem boldı, – deydi Oliy Majlis Nızamshılıq palatasınıń deputatı Guljan Xalmuratova. – Bul ózgerisler tosınnan emes. Keyingi jıllarda sanaat, xızmetler, energetika, turizm hám sanlı texnologiyalar tarawında iri joybarlar ámelge asırıldı. Jańa sanaat kárxanaları, IT parkler hám energetika quwatlıqları iske qosılıp, ekonomikalıq ósiwdiń tiykarǵı drayverine aylandı. Eń áhmietlisi, bul jańalanıwlar xalıqtıń turmısında anıq sezilmekte: jumıs orınları kóbeydi, dáramat dárekleri keńeydi, jaslar óz keleshegin usı jerdiń ózinde kóre basladı.

2023-jıl 2-fevraldaǵı Ózbekstan Respublikası Ministrler Kabinetiniń “Qaraqalpaqstanda xalıq ushın múnásip turmıs sharayatların jaratıw hám máhálleler infrastrukturasın jaqsılaw ilajları haqqında”ǵı qararına muwapıq qala hám rayonlarda 21 mıńnan aslam úydiń tóbesin ońlaw, 709 avariyalıq jaǵdaydaǵı úydi jańadan qurıw belgilengen edi. Búgingi kúnge kelip, 17 mıńnan aslam turaq jay ońlandı, 326 jańa turaq jay jańadan boy tikledi. Máhállelerde jollar ońlanıp, injenerlik tarmaqları jaqsılandı, ishimlik suwı hám elektr támiynatı turaqlastı. Burın jıllap sheshim tabılmaǵan mashqalalar búgin óz sheshimin tappaqta. Eń áhmietlisi, bul ózgerisler tek ǵana oraylarda emes, al shetki awıllarda da ámelge asırılmaqta.

Sanaattıń jańa dáwiri

– Aymaǵımızda “Kungrad Salt Free Zone” sanaat zonasınıń shólkemlestiriliwi tariyxıy waqıya boldı, – deydi Qońırat rayonı hákimliginiń juwaplı xızmetkeri Aydos Nurdawletov. – Bul jerde zárúr infrastruktura jaratılıp, duzdı qayta islew joybarları jolǵa qoyılmaqta. Usı jılı keminde 50 million dollarlıq investiciya ózlestiriliwi, iri sırt el investorların tartıw hám jańa eksport bazarların ashıw rejelestirilgen. 2026-2030-jıllarda bolsa 200 million dollarlıq investiciya esabınan sanaat hám infrastrukturanı jáne de rawajlandırıw názerde tutılǵan.

Statistikalıq maǵlıwmatlar da bul ózgerislerdi tastıyıqlaydı. Atap aytqanda, 2016-jılı 8,5 trillion sumdı quraǵan jalpı aymaqlıq ónim házirgi waqıtta 54,3 trillion sumǵa jetti. Xızmetler tarawınıń kólemi 35 trillion sumnan arttı. Ótken jıldıń ózinde 177 mıńnan aslam xalıqtıń bántligi támiyinlenip, 83 mıń puqara kámbaǵallıqtan shıǵarıldı. Bul sanlar ekonomikalıq ósiw menen birge, hár bir shańaraq turmısındaǵı unamlı ózgerislerdi de bildiredi.

“QUMLARDÍ TOSQAN JASÍL QALQAN”

– Aral menen baylanıslı ekologiyalıq ózgerisler aymaqtıń rawajlanıwınıń áhmietli bólegine aylanbaqta, – deydi Qaraqalpaqstan Respublikası Ekologiya komiteti baslıǵınıń orınbasarı Jubat Kushbanov. – Qurıp qalǵan teńiz túbinde millionlaǵan gektar jasıl maydanlar jaratılıp atırǵanı ekologiyalıq jaǵdaydı basqıshpa-basqısh jaqsılamaqta. Bul tek ǵana tábiyattı tiklew emes, al jańa jumıs orınların jaratıwǵa da xızmet etpekte.

Bul háreketler ekonomikada da óz nátiyjesin bermekte: eksporttıń úlesi 30 procentke jetti. Aymaqtıń tábiyǵıy resursları – cement, qurılıs tasları, gips, shiyshe shiyki zatı sıyaqlı baylıqlar iri sanaat klasterleri ushın bekkem tiykar bolıp xızmet etpekte.

Sonıń menen birge, jer resurslarınan nátiyjeli paydalanıw, ıqlımǵa say jańa egin túrlerin engiziw, dárilik ósimlikler jetistiriwge ayrıqsha itibar qaratılmaqta. Sharwashılıq hám jaylaw xojalıǵın rawajlandırıw, agrosanaat komplekslerin shólkemlestiriw de tiykarǵı wazıypalardan esaplanadı.

Qaraqalpaqstannıń kelesi bes jıllıq rawajlanıw parametrleri anıq belgilep alınǵanı aymaqlardıń rawajlanıwın jańa basqıshqa kóteredi. Sonıń ishinde, jalpı aymaqlıq ónimdi 102 trillion sumnan arttırıw, sanaat hám xızmetler tarawında 7 milliard dollarlıq joybarlardı ámelge asırıw rejelestirilgen. Sonday-aq, eksporttı 900 million dollarǵa jetkeriw, jumıssızlıqtı 4,2 procentke, kámbaǵallıqtı bolsa 3,2 procentke azaytıw wazıypaları qoyılǵan.

Házirgi waqıtta ayırım qala hám rayonlardı jumıssızlıqtan jıraq aymaqqa aylandırıwǵa qaratılǵan mánzilli ilajlar baslap jiberildi.

Kelesi jılları aymaqqa tikkeley investiciyalar kólemin 2,5 esege arttırıw maqset etilgen. Ekonomikanı diversifikaciyalaw maqsetinde jasalma intellekt orayı, avtomobil komplektlewshi bólekler klasteri, bazalt talshıǵın islep shıǵarıw hám shıǵındılardı qayta islew sıyaqlı iri joybarlar jolǵa qoyılmaqta.

– Jaslar hám innovaciyalardı qollap-quwatlaw maqsetinde IT universiteti, startap texnoparkler hám intellektuallıq oraylar shólkemlestirilmekte, – deydi Qaraqalpaqstan Respublikası Mektepke shekemgi hám mektep bilimlendiriwi ministrliginiń Málimleme-kommunikaciya texnologiyaların engiziw hám sanlastırıw bóliminiń baslıǵı Begdiyar Teluov. – Bul oraylar jaslardı jergilikli sanaat, agrotexnologiyalarda belsene qatnasıwǵa shaqıradı. Sonıń menen birge, mekteplerde IT hám kompyuter texnologiyaların úyreniw imkaniyatları keńeymekte. “Smart Class” klassları hám sanlı ortalıqtaǵı shınıǵıwlar oqıwshılardı jasalma intellekt, programmalastırıw hám zamanagóy texnologiyalardan paydalanıwǵa úyretedi. Olardı jámiyet hám ekonomikalıq rawajlanıwdıń belsendi qatnasıwshılarına aylandıradı.

“BARSA KELMES” – JAŃA IMKANIYATLAR DEREGI

Keyingi jılları Prezidentimizdiń tek ǵana Qaraqalpaqstanǵa baylanıslı ayrıqsha párman hám qararları qabıl etilip, aymaqtı hár tárepleme rawajlandırıwǵa qaratılǵan keń kólemli reformalar Aralboyı xalqınıń erteńgi kúnge bolǵan isenimin jáne de arttırmaqta.

Atap aytqanda, Ózbekstan Respublikası Prezidentiniń 2025-jıl 3-noyabrdegi “Qaraqalpaqstan Respublikasında duzdı qayta islewdi rawajlandırıwǵa qaratılǵan ilajlar haqqında”ǵı qararı tiykarında Qaraqalpaqstan Respublikasındaǵı “Barsa kelmes” duz kániniń bar imkaniyatlarınan nátiyjeli paydalanıwǵa qaratılǵan bir qatar iri joybarlardı ámelge asırıw názerde tutılǵan. “Kungrad Salt Free Zone” sanaat zonasın shólkemlestiriw, “Barsa kelmes” duz káninde qosımsha infrastruktura qurıw arqalı duzdı qayta islew ushın qolaylı sharayat jaratıw, keminde 50 million AQSh dolları muǵdarındaǵı investiciyalardı ózlestiriw, dúnya bazarındaǵı iri investorlardı tartıw hám jańa eksport bazarların ózlestiriw sıyaqlılar usılardıń qatarına kiredi.

Sonday-aq, bul sanaat zonasında eki jılda 50 gektar jer uchastkasında investiciyalıq joybarlar ámelge asırılıp, kelesi jıllarda zárúrlikten kelip shıǵıp, Sanaat zonasınıń aymaǵı 200 gektarǵa shekem keńeytip barılıwı kútilmekte.

Sonıń menen birge, transport-logistika potencialın arttırıw maqsetinde Qońıratta xalıqaralıq standartlarǵa juwap beretuǵın “qurǵaq port” shólkemlestiriw, ishimlik suwı támiynatı, jol qurılısı hám kommunallıq infrastrukturanı jaqsılawǵa úlken itibar qaratılmaqta.

Eń áhmietlisi, ámelge asırılıp atırǵan bul reformalar márt hám dóretiwshi xalıqtıń turmıs dárejesin arttırıwǵa, aymaqtıń turaqlı ekonomikalıq ósiwine bekkem tiykar jaratpaqta.

Ǵayrat OTAJANOV.