Prezidentimiz Shavkat Mirziyoev ámeliy sapar menen Qazaqstan Respublikasında boldı. Mámleketimiz jetekshisi baqlawshı mámleket basshısı statusında Joqarı Evroaziya ekonomikalıq keńesiniń gezektegi májilisi ilajlarında qatnastı. Astanaǵa ámeliy sapar sheńberinde Ózbekstan Respublikası Prezidenti Shavkat Mirziyoev hám Qazaqstan Respublikası Prezidenti Qasım-Jomart Toqaevtıń janında Investiciya hám sawda tarawlarında erisilgen kelisimlerdi ámelge asırıw boyınsha ámeliy háreketler rejesine qol qoyıw máresimi bolıp ótti. Hújjet usı jıldıń aprel-may aylarında eki mámleket basshılarınıń Buxara hám Túrkstan qalalarında bolıp ótken ushırasıwlarında erisilgen kelisimlerdi ámelge asırıwǵa qaratılǵan.

Ózbekstan hám Qazaqstan arasındaǵı birge islesiw haqqında sóz bolǵanda, olar arasındaǵı tariyxıy tuwısqanlıq, doslıq hám óz-ara húrmetke tiykarlanǵan baylanıslardı ayrıqsha atap ótiw kerek. Búgingi qıyın dáwirde eki mámleket basshıları jáne qazaq hám ózbek xalıqları arasındaǵı awızbirshilik, tilekleslik ekonomikalıq rawajlanıwǵa jol ashıp, rawajlanıwımızǵa úlken túrtki bermekte.

Házirgi kúnde Ózbekstanda bir millionǵa shamalas qazaq milletiniń wákilleri jasaydı. Olar óz ana tilinde, yaǵnıy qazaq tilinde bilim alıp, milliy úrp-ádet hám dástúrlerinen erkin paydalanıp kelmekte. Tariyxıy jaqtan qaraytuǵın bolsaq, túrkiy tilles qazaq hám ózbek xalıqlarınıń tek ǵana tili emes, al dini, kewli hám mádeniy qádiriyatları da bir-birine júdá jaqın.

Búgingi kúnde mámleketimizde qazaq tiliniń sap túrde oqıtılıwı hám ilimiy jaqtan úyreniliwi ushın keń imkaniyatlar jaratıldı. Sonıń ishinde, Ózbekstandaǵı 7 joqarı bilimlendiriw mákemesinde qazaq tili hám ádebiyatı bilimlendiriw baǵdarı jumıs alıp barmaqta. Olardıń úshewinde magistratura basqıshı da bar.

Prezidentimiz Shavkat Mirziyoevtiń joqarı maman kadrlar tayarlawǵa qaratılǵan baslaması menen 2018-jıldan baslap “Qazaq tili hám ádebiyatı” qánigeligi boyınsha ilimiy jumıslar islewge sharayat tayarlandı. Berdaq atındaǵı Qaraqalpaq mámleketlik universiteti janındaǵı “Aziya hám Afrika xalıqları tili hám ádebiyatı” qánigeligi quramında shólkemlestirilgen keńeste búgingi kúnge shekem 5 oqıtıwshı ilimiy jumısların tabıslı qorǵaǵan.

Atap aytqanda, G.Adilova “Qaraqalpaqstan qazaqları tilindegi úrp-ádet leksikasınıń etnomádeniy ózgesheligi,” T.Tórtkulbaeva “Qaraqalpaqstandaǵı qazaq aqın-jırawlar poeziyası,” B.Bekniyazov “Qaraqalpaqstandaǵı qazaqlar tilindegi somatikalıq frazeologizmlerdiń lingvomádeniy analizi” temasında ilimiy jumısların jaqladı. Aqmaral Serikbaeva “Taxtakópir rayonı toponimleriniń semantikası hám strukturası” atamasındaǵı jumısı boyınsha filologiya ilimleri boyınsha filosofiya doktorı (PhD) ilimiy dárejesine iye boldı.

Bunnan tısqarı, Nizamiy atındaǵı Ózbekstan Milliy pedagogika universiteti docenti E.Abduvalitov “Ulıwma orta bilim beriw mekteplerinde tuwısqan xalıqlar ádebiyatın salıstırmalı oqıtıw (ózbek, qazaq, qırǵız, qaraqalpaq hám túrkmen tillerinde bilim beriletuǵın mekteplerdiń V-XI klass ádebiyat sabaqları mısalında) ” temasında doktorlıq dissertaciyasın qorǵaǵan bolsa, usı universitettiń jáne bir oqıtıwshısı N.Abduvalitov “Ulıwma bilim beriw mekteplerinde jáhán ádebiyatın tereńlestirip oqıtıw metodikası” temasındaǵı ilimiy jumısı ushın filologiya ilimleri boyınsha filosofiya doktorı ilimiy dárejesine eristi.

Búgingi kúnde Ózbekstanda qazaq tilin úyreniw hám oqıtıw boyınsha ilimiy jumıslar qorǵalıp, bir qatar maqalalar hám monografiyalıq izertlewler basıp shıǵarılmaqta. Bul aymaqtaǵı qazaqlar óz ana tilin taza halda saqlap kelmekte. Olardıń sóylew tili fonetikalıq, leksikalıq, morfologiyalıq hám sózlik quramı jaǵınan belgili dárejede parıq qılsa da, qazaq xalqınıń birden-bir milliy tilinen onsha uzaqlasıp ketpegen. Sebebi jergilikli qazaqlar tilinde aymaqlıq ózgeshelikler menen bir qatarda, házirgi ádebiy tilde gónerip, qollanıwdan shıqqan ayırım áyemgi sózler de elege shekem saqlanıp qalǵan.

Ózbekstanda jasawshı millionǵa jaqın qazaqlardıń til ózgeshelikleri aymaqlıq ayırmashılıqlarınıń kópligi hám quramalılıǵı menen ajıralıp turadı. Bunıń tiykarǵı sebeplerinen biri, bul aymaqta qazaq tilinde bilim beriwshi bir neshe mektepler bar. Sonday-aq, qazaq tilinde “Nurlı jol” gazetası basıp shıǵarılmaqta. Bunnan tısqarı, qazaq klassları ushın jurnallar, kitaplar hám sabaqlıqlar da basıp shıǵarılmaqta.

Sonıń menen birge, radio hám televideniede de qazaq tilindegi “Altın aymaq,” “Ata meken,” “Didar” hám “Araylı óńir” atlı baǵdarlamalar turaqlı efirge uzatılmaqta. Bulardıń barlıǵı elimizde qazaq tiliniń sistemalı túrde úyrenip kiyatırǵanınan dárek beredi.

Sonıń menen birge, Ózbekstan Respublikası Joqarı bilimlendiriw, ilim hám innovaciyalar ministrligi tárepinen ilimpazlar, ilimiy izleniwshiler hám studentler ushın jańa imkaniyatlar jaratılmaqta. Ásirese, Ájiniyaz atındaǵı Nókis mámleketlik pedagogikalıq institutında búgingi kúnde Qazaqstannıń “TOP-300” dizimge kiretuǵın joqarı oqıw orınları menen birge islesiw baylanısları jáne de jedellesken.

Sonıń ishinde, Qazaqstan Respublikasındaǵı Al-Farabiy atındaǵı Qazaq milliy universiteti hám L.Gumilyov atındaǵı Evroaziya milliy universiteti menen birgelikte “Qos diplom” baǵdarlaması tiykarında magistratura baǵdarı ashıldı. Sonday-aq, professor-oqıtıwshılar ushın qánigeligin arttırıw kursları hám akademiyalıq mobillik máseleleri de nátiyjeli jolǵa qoyılǵan.

Ázelden birge jasap kiyatırǵan eki mámleket ilimpazlarınıń birgelikte ámelge asırıp atırǵan jumısları oǵada úlken. Ásirese, xalıqlarımız ádebiyatı hám mádeniyatı arasındaǵı baylanıslar barlıq tuwısqanlıq qatnasıqlardıń eń áhmietli hám biytákirar dáregi bolıp esaplanadı.

Iristi QUTTIMURATOVA,

Ájiniyaz atındaǵı Nókis mámleketlik pedagogikalıq institutı Qazaq, túrkmen tili hám ádebiyatı kafedrası baslıǵı.