Бугунги кунда мамлакатимизда ҳудудларнинг иқтисодий салоҳиятини рўёбга чиқариш, саноат тармоқларини ривожлантириш, маҳаллий хомашё асосида рақобатбардош маҳсулотлар ишлаб чиқариш ва экспорт ҳажмини оширишга алоҳида эътибор қаратилмоқда. Айниқса, Қорақалпоғистон Республикасида мавжуд табиий ресурслардан самарали фойдаланиш, замонавий ишлаб чиқариш корхоналарини ривожлантириш ва янги иш ўринларини яратиш ҳудуд тараққиётининг муҳим омилларидан биридир. Президентимиз Шавкат Мирзиёевнинг Қорақалпоғистон Республикасига ҳудудий ташрифи давомида саноат корхоналари фаолияти билан танишилгани, ишлаб чиқариш имкониятлари ва истиқболдаги режалар муҳокама қилингани ушбу йўналишдаги ишларнинг нақадар муҳимлигини яна бир бор кўрсатди. Хусусан, Нукус шаҳридаги «Coals KS» корхонаси фаолияти билан танишиш қурилиш материаллари саноатини ривожлантириш, маҳаллий хомашёни чуқур қайта ишлаш ва маҳсулотларни ташқи бозорларга олиб чиқиш нуқтаи назаридан эътиборга моликдир. Менимча, бундай ташрифларнинг энг катта аҳамияти шундаки, улар ишлаб чиқариш корхоналарининг бугунги фаолиятини баҳолаш билан бирга, келгусидаги ривожланиш йўналишларини ҳам белгилаб беради. Корхонага билдирилаётган эътибор, яратилаётган имкониятлар ва белгиланган вазифалар, аввало, амалий натижалар, иқтисодий самарадорлик ҳамда аҳоли фаровонлигининг ошишида ўз ифодасини топиши керак. Қорақалпоғистон Республикаси қурилиш материаллари саноатини ривожлантириш учун муҳим табиий ресурслар ва иқтисодий имкониятларга эга. Ҳудудда мавжуд минерал хомашё захираларидан оқилона фойдаланиш орқали нафақат ички бозор талабини қондириш, балки қўшни давлатлар бозорларига рақобатбардош маҳсулотлар етказиб бериш имкониятларини ҳам кенгайтириш мумкин. Бу борада энг муҳим масала — табиий ресурсларни шунчаки хомашё сифатида сотиш эмас, балки уларни қайта ишлаб, юқори қўшилган қийматга эга тайёр маҳсулотга айлантиришдир. Чунки тайёр маҳсулот ишлаб чиқариш янги иш ўринларини яратиш, маҳаллий корхоналар ўртасидаги ҳамкорликни кучайтириш, ишлаб чиқариш занжирини кенгайтириш ва ҳудуд иқтисодиётига қўшимча қиймат олиб кириш имконини беради. Шу нуқтаи назардан қараганда, «Coals KS» корхонаси фаолияти алоҳида аҳамият касб этади. Корхонанинг умумий лойиҳа қиймати 16,3 миллион долларни ташкил этиб, унинг ишлаб чиқариш қувватлари йилига 300 минг куб метр газоблок ва 165 минг тонна оҳак ишлаб чиқаришга мўлжалланган. Корхонада 200 нафар маҳаллий аҳоли иш билан таъминланган. Яна бир эътиборли жиҳати, ишлаб чиқаришда фойдаланиладиган хомашёнинг 96 фоизи маҳаллий манбалардан олинади. Мен бу кўрсаткичларни ҳудуд иқтисодиёти учун муҳим натижа, деб ҳисоблайман. Чунки маҳаллий хомашё улушининг юқорилиги ишлаб чиқаришнинг бошқа маҳаллий тармоқлар билан узвий боғланишига, ташқи таъминотга бўлган эҳтиёжни камайтиришга ва иқтисодий алоқаларнинг мустаҳкамланишига хизмат қилади. Шу билан бирга, бундай ёндашув маҳаллий ишлаб чиқарувчилар олдида ҳам янги имкониятларни очади. Қурилиш материаллари саноатининг ривожланиши уй-жой қурилиши, ижтимоий объектлар барпо этилиши, йўл ва инфратузилма лойиҳаларининг амалга оширилиши билан ҳам чамбарчас боғлиқ. Сифатли ва замонавий қурилиш материалларини маҳаллий шароитда ишлаб чиқариш қурилиш жараёнларининг самарадорлигини оширишга ёрдам беради. Газоблок каби материалларнинг иссиқликни сақлаш хусусиятлари эса энергия самарадор бинолар қурилишида муҳим аҳамиятга эга. Бироқ ишлаб чиқариш ҳажмини оширишнинг ўзи етарли эмас. Маҳсулот сифати, унинг таннархи, экологик хавфсизлик талаблари ва истеъмолчилар эҳтиёжларига мослиги доимий эътиборда бўлиши лозим. Зеро, корхонанинг узоқ муддатли муваффақияти фақат ишлаб чиқарилган маҳсулот миқдори билан эмас, балки унинг бозорда талаб ва ишончни қанчалик қозониши билан белгиланади. «Coals KS» корхонасининг истиқболдаги муҳим йўналишларидан бири маҳсулотларни Қозоғистон ва Туркманистон бозорларига экспорт қилишдан иборат. Географик жиҳатдан яқин ушбу давлатлар билан савдо алоқаларини кенгайтириш корхона учун янги имкониятларни юзага чиқариши мумкин. Менинг фикримча, экспортни ривожлантиришни фақат маҳсулотни хорижга сотиш масаласи сифатида баҳолаш тўғри эмас. Экспорт, энг аввало, ишлаб чиқариш маданияти, маҳсулот сифати, логистика, маркетинг ва бошқарув самарадорлигининг муҳим синовидир. Хорижий бозорларда ўз ўрнини эгаллашни мақсад қилган корхона харидорлар талабини чуқур ўрганиши, маҳсулотни белгиланган муддатларда етказиб бериши ва барқарор сифатни таъминлаши зарур. Шу жиҳатдан, «Coals KS» корхонаси олдида турган вазифалардан бири ишлаб чиқариш қувватларини бозор талаби билан мувофиқлаштириш, экспорт учун ишончли ҳамкорларни топиш ва узоқ муддатли шартномалар асосида фаолият юритишдир. Маҳсулотнинг нархи ва сифати билан бир қаторда, уни харидорга етказиб бериш харажатлари ҳам рақобатбардошликни белгилайди. Шунинг учун транспорт ва логистика тизимини самарали ташкил этиш, харажатларни мақбуллаштириш ва етказиб бериш муддатларига риоя қилиш муҳим аҳамиятга эга. Албатта, экспорт режалари босқичма-босқич амалга оширилиши керак. Бунда ишлаб чиқариш қувватларидан тўлиқ фойдаланиш билан бир қаторда, ички бозор эҳтиёжларини ҳам ҳисобга олиш зарур. Экспорт ҳажмининг ортиши корхонанинг иқтисодий барқарорлигини мустаҳкамлаши, ишлаб чиқаришни кенгайтириш ва янги иш ўринларини яратиш учун қўшимча имкониятлар бериши мумкин. Менимча, мазкур корхона учун келгусидаги асосий мезонлардан бири экспорт режаларининг аниқ иқтисодий натижаларда намоён бўлишидир. Бунинг учун маҳсулот ҳажми, экспорт тушуми, янги ҳамкорлар сони ва ишлаб чиқариш самарадорлиги каби кўрсаткичларни мунтазам таҳлил қилиб бориш мақсадга мувофиқ. Ана шунда белгиланган марралар амалий натижалар билан мустаҳкамланади. Ҳар қандай ишлаб чиқариш корхонасининг барқарор ривожланиши замонавий технологиялар билан бир қаторда, малакали мутахассисларга ҳам боғлиқ. Бугунги саноат корхоналарида технологлар, муҳандислар, энергетиклар, лаборатория мутахассислари, иқтисодчилар ва логистика ходимларига эҳтиёж ортиб бормоқда. Бу эса олий таълим муассасалари олдига таълим мазмунини ишлаб чиқариш эҳтиёжлари билан уйғунлаштириш вазифасини қўяди. Бердақ номидаги Қорақалпоқ давлат университети фаолияти нуқтаи назаридан қараганда, саноат корхоналари билан ҳамкорликни мустаҳкамлаш муҳим аҳамиятга эга. Университетда таҳсил олаётган ёшлар назарий билимларни амалиёт билан мустаҳкамлаш, ишлаб чиқариш жараёнларини бевосита кузатиш ва замонавий технологиялар билан танишиш имкониятига эга бўлиши керак. Шу маънода, мен олий таълим ва ишлаб чиқариш ўртасидаги ҳамкорликни ҳудуд иқтисодий тараққиётининг муҳим шартларидан бири деб биламан. Корхоналар билан амалий ҳамкорликни кенгайтириш, талабалар амалиётини самарали ташкил этиш, мутахассислар иштирокида учрашувлар ўтказиш ва ишлаб чиқариш эҳтиёжларига мос илмий тадқиқотларни йўлга қўйиш икки томон учун ҳам манфаатли бўлади. Бундай ҳамкорлик натижасида талабалар ўз мутахассислиги бўйича амалий тажриба орттиради, корхоналар эса замонавий билимларга эга ёш кадрларни танлаш имкониятига эга бўлади. Энг муҳими, таълим жараёнида шаклланган назарий билимлар ишлаб чиқаришдаги реал вазифаларни ҳал этишга йўналтирилади. Бу эса кадрлар тайёрлаш сифатини ошириш билан бирга, ҳудуднинг илмий ва ишлаб чиқариш салоҳиятини мустаҳкамлашга хизмат қилади. Қорақалпоғистонда қурилиш саноатини ривожлантириш, маҳаллий хомашёдан самарали фойдаланиш ва экспорт географиясини кенгайтириш ҳудуднинг иқтисодий имкониятларини янада ошириш учун муҳим йўналишлардир. «Coals KS» корхонасининг ишлаб чиқариш қувватлари, маҳаллий хомашё улуши ва Қозоғистон ҳамда Туркманистон бозорларига чиқиш режалари ушбу соҳада амалга оширилаётган ишларнинг истиқболини кўрсатади. Президентимизнинг ҳудудий ташрифи давомида саноатни ривожлантиришга қаратилган эътибор корхоналар зиммасига янги масъулият ҳам юклайди. Энди асосий вазифа мавжуд имкониятлардан оқилона фойдаланиш, маҳсулот сифатини ошириш, экспорт режаларини изчил амалга ошириш ва ишлаб чиқаришнинг иқтисодий самарадорлигини таъминлашдан иборат. Менинг назаримда, ҳудуд тараққиётининг ҳақиқий мезони — яратилган имкониятларнинг инсонлар ҳаётида қандай ижобий ўзгаришлар ясаши билан белгиланади. Агар янги ишлаб чиқариш қувватлари барқарор иш ўринлари, рақобатбардош маҳсулотлар, малакали кадрлар ва қўшимча экспорт даромадларига айланса, бундай лойиҳалар ҳудуд ривожига муносиб ҳисса қўшади. Ишонаманки, саноат корхоналари, олий таълим муассасалари ва бошқа ҳамкор ташкилотларнинг ўзаро ҳамжиҳатлиги Қорақалпоғистоннинг иқтисодий салоҳиятини янада юксалтириш, замонавий ишлаб чиқаришни ривожлантириш ва ёшлар учун янги имкониятлар яратишда муҳим омил бўлиб хизмат қилади. О.Дуйсенбаев, Бердақ номидаги Қорақалпоқ давлат университети ўқув ишлари бўйича проректор.