Búgin adamzat tariyxındaǵı eń úlken málimleme ásirinde jasap atırmız. Azanda kózimizdi ashıwımız benen qolımız smartfonǵa juwıradı, kún dawamında júzlegen xabarlar, qısqa videolar hám temalar aǵımına dus kelemiz. Biraq, kelin, ózimizge bir soraw bereyik: usı oqıp atırǵan hám kórip atırǵan maǵlıwmatlarımızdıń qanshası bizdi ruwxıy jaqtan bayıtıp, dúnyaqarasımızdı keńeytpekte? Ne ushın biz esap-sanı joq xabarlarǵa saatlap waqıt jumsaymız da, gazeta hám jurnallardaǵı turmıslıq, analitikalıq maqalalardı oqıwǵa kelgende “waqıtımız jetpeydi”? Negizinde, málimleme tutınıw mádeniyatınıń tómenlewi – millettiń pikirlew qábiletine salınǵan qáwip emes pe? Jaqında ótkerilgen xalıqaralıq sociologiyalıq izertlewler hám media tallawlar oǵada qáweterli bir tendenciyanı ortaǵa shıǵardı: búgingi kúnde ortasha internet paydalanıwshısı bir kúnde smartfon ekranına 2600 márteden artıq tiygizedi hám sociallıq tarmaqlarda keminde 2,5 saat waqıt ótkeredi. Biraq eń ashınarlısı sonda, zamanagóy insan bir tekstke óziniń dıqqatın tek ǵana 8 sekund qaratıwı múmkin ekenligi anıqlanǵan. Bul – hátte akvariumdagi kishkene balıqtıń este saqlaw itibarınan da kem degeni. Sociallıq tarmaqlardaǵı (Telegram, Instagram, TikTok) “feyk” (jalǵan) xabarlar, shawqımlı, biraq ishinde bos temalar adamlardı tereń pikir júrgiziwden, waqıyalardıń túp mánisin ańlawdan uzaqlastırmaqta. Biz tallawdı emes, tek ǵana júzeki maǵlıwmatlardı sińdiriwdi ádet etip atırmız. Búgin kópshilik dástúriy baspa basılımlardı, misli ótmish sarqıtınday kóre basladı. “Hámme xabar internette bar ǵoy, gazetaǵa ne bar?” degen júzeki kózqaras qáliplesti. Internet hám professional baspasóz arasında júdá úlken parıq bar. Sociallıq tarmaqtaǵı kópshilik bloger yamasa kanal administratorı xabardı tezirek tarqatıw, “layk” hám kóriwler sanın (prosmotr) kóbeytiw izinen quwadı. Ol jerde maǵlıwmattıń durıslıǵı, imla qaǵıydaları, ádep-ikramlılıq normaları hám eń áhmietlisi – juwapkershilik kóbinese ekinshi dárejege túsip qaladı. Búgingi kúnde Qaraqalpaqstandaǵı baspasóz basılımları arasında jumıs baslaǵanına 100 jıldan asqanları bar.Gazeta betinde shıǵıp atırǵan hár bir sóz, hár bir san redakciyanıń dóretiwshilik hám usılıy redakciyasınan ótkerilgen halda járiyalanadı. Gazeta – bul tek ǵana keshe júz bergen waqıyanı búgin xabarlaw quralı emes. Gazeta – bul millettiń oy-pikir jılnaması, waqıyalardıń tereń jámietlik-siyasiy analizi, ádebiy til normalarınıń janlı aynası bolıp esaplanadı. Internettegi xabar birneshe minuttan keyin óship ketiwi yaki ózgertiliwi múmkin. Haqıyqatında da, qaǵazǵa mórlengen jazıw – tariyxqa mórlengen jazıw. Men oylayman, gazeta oqıǵan insan teksttegi logikanı izleydi, tallawdı úyrenedi, fakt penen ótirikti parıqlay aladı. Biziń semyamızda da “Erkin Qaraqalpaqstan,” “Qaraqalpaqstan tańı” gazetaları hám “Darakchi,” “Sugdiyona” sıyaqlı basılımlar súyip oqıladı. Ózim de háptede eki márte gazeta maqalaların oqıwdı ádetke aylandırǵanman. Juwmaq ornında aytıw múmkin, baspasózge múnásibet – bul xalıqtıń ruwxıy dárejesin kórsetetuǵın eń durıs ólshem bolıp esaplanadı. Málimleme teńizinde ǵarq bolmaw, jalǵan bas betlerge aldanbaw ushın haqıyqıy, sapalı hám juwapkershilikli sózge – milliy baspasózimizge qaytıwımız kerek. Úyimizge qaytqan hár bir gazeta – shańaraǵımızǵa kirip kelgen aǵartıwshılıq nurı. Keliń, bul nurdıń sóniwine jol qoymayıq!

Fazilat EMBERGENOVA,

Qaraqalpaq mámleketlik universiteti Ózbek filologiyası fakulteti 3-kurs studenti.