USTAZ NURÍ JOLÍMÍZDÍ JAQTÍLAYDÍ

(Qaraqalpaqstanda ekonomika iliminiń pidayısı, professor

Orınbay NAZARBAEVtıń 70 jıllıq yubileyine)

Insan ómirinde sonday ushırasıwlar boladı, olardıń áhmietin jıllar ótken sayın tereńirek ańlaysań. Ayırım adamlar menen dáslepki qarım-qatnas ádettegidey bolıp kórinedi. Biraq waqıt ótip, sol ushırasıw pútkil ómirińe tásir etkenin sezesen. Men ushın professor Orınbay NAZARBAEV penen birinshi tanısıw áne usınday mazmunlı hám táǵdirimde áhmietli orın tutqan waqıyalardan biri bolǵan.

Bul waqıyaǵa da 47 jıl bolıptı. 1979-jil. Ómirimniń eń tolqınlandırıwshı kúnlerinen biri. Arzıwlarım meni Nókis mámleketlik universiteti tárepke jetelegen, qálbimde student bolıw tilegi, kewlimde bolsa keleshekke úlken úmitler bar edi. Sol waqıtta universitet imaratına birinshi márte kirgenimde kewlimdegi tolqınlanıwdı búgin de anıq esleymen.

Abiturient sıpatında Awıl xojalıǵı ekonomikası fakultetiniń “Sanaatta buxgalteriyalıq esap hám xojalıq iskerligi analizi” qánigeligine hújjet tapsırıw ushın gezekte turǵan edim. Náwbet meniki bolǵanda, hújjetlerimdi qabıllap alǵan jas, kishipeyil hám sıpayı qánigege kózim tústi. Keyinirek bilsem, bul insan universitettiń texnikalıq xatkeri wazıypasında isleytuǵın Orınbay Nazarbaev eken.

Jıllar ótti. Studentlik dáwir meni ilimniń mazmunlı dúnyasına alıp kirdi. Áne, usı jıllarda Orınbay Nazarbaevtı tek muǵallim sıpatında emes, al studentti túsinetuǵın, onıń ishki imkaniyatların kóre alatuǵın haqıyqıy ustaz sıpatında tanıdım.

Onıń sabaqları ápiwayı lekciya emes edi. Hár bir sabaq turmıs penen baylanıstırıldı, ekonomikalıq nızamlar qurǵaq teoriya emes, al turmıslıq mısallar arqalı túsindiriletuǵın edi. Sonıń ushın studentler onı dıqqat penen tıńlar, hár bir pikirin jazıp alar edi.

Ustazdıń eń úlken pazıyleti sonda edi, ol hesh qashan studentti tayar bilimdi yadlawǵa shaqırmas edi. Kerisinshe, erkin pikirlewge, talqılawǵa, sebep hám aqıbetlerdi ańlawǵa úyretti. Keyinirek ózim de pedagog bolganımda mine usi usıldıń qanshelli nátiyjeli ekenligin jáne de jaqsıraq túsindim.

Haqıyqıy ustazdıń baylıǵı lawazım yamasa sıylıqlarda emes, al tárbiyalaǵan shákirtlerinde kórinedi. Búgin Qaraqalpaqstan, Ózbekstannıń túrli aymaqlarında, mámleketlik uyımlar, bank sisteması, joqarı bilimlendiriw mákemeleri hám jeke menshik sektorda nátiyjeli miynet etip atırǵan kóplegen ekonomistler, basshılar hám ilimpazlar ózleriniń dáslepki ilimiy-ámeliy sabaqların Orınbay Nazarbaevtan alǵanın maqtanısh penen tilge aladı. Men de mine usınday shákirtlerden biri ekenligimnen maqtanaman.

Búgin artqa názer taslar ekenmen, bir haqıyqattı jáne bir márte sezemen: universitet imaratları, auditoriyalar, áwladlar almasadı. Biraq haqıyqıy ustazlar qaldırǵan ruwxıy miyras waqıt sınaǵınan ótedi. Orınbay Nazarbaev ta áne usınday ustazlar qatarına kiredi.

ILIMGE SADIQLIQ – ÓMIR MAZMUNÍ

Insan ómiri jıllar menen emes, al xalıq hám jámiet ushın etken xızmeti menen ólshenedi. Ómir jolın talqılap, professor Orınbay Nazarbaevtıń jumısı mine usı normaǵa tolıq sáykes keletuǵının jáne bir márte ańlayman. Sebebi onıń pútkil miynet jolı joqarı bilimlendiriw, ilim hám jas áwladtıń tárbiyası menen tıǵız baylanısqan.

Orınbay aǵa 1978-jılı Tashkent xalıq xojalıǵı institutın tabıslı tamamlap, jollama tiykarında Nókis mámleketlik universitetinde miynet jolınadı. Jas qánige ushın bul úlken isenim, sonıń menen birge úlken juwapkershilik edi. Ol assistent sıpatında jumısın baslar eken, óz aldına tek sabaq beriwdi emes, al haqıyqıy ilimpaz hám haqıyqıy ustaz bolıwdı maqset etti.

Sol jılları Qaraqalpaqstanda ekonomika tarawı ushın joqarı mamanlıqtaǵı kadrlarǵa talap oǵada úlken edi. Mámleket ekonomikasınıń rawajlanıwı, awıl xojalıǵı, sanaat hám xızmet kórsetiw tarmaqlarınıń nátiyjeliligi kóp tárepleme bilimli ekonomistlerge baylanıslı edi.

Ilimge degen qumarlıq onı tınısh qoymadı. Sol sebepli ol Qazaqstan Respublikasınıń Almata Xalıq xojalıǵı institutı aspiranturasında bilim aldı. Bul dáwir onıń ómirindegi eń áhmietli basqıshlardan biri boldı. Ilimiy izleniw, tallaw, ekonomikalıq processlerdi tereń úyreniw onıń keyingi jumısı ushın bekkem tiykar jarattı.

Ekonomika ilimleri kandidatı ilimiy dárejesin alǵannan soń, universitetke jáne de úlken ilimiy potencial menen qayttı. Endi ol tek oqıtıwshı emes, al izertlewshi ilimpaz sıpatında da tanıla basladı. Keyingi jılları docent, professor, kafedra baslıǵı, fakultet dekanı sıyaqlı juwapkershilikli lawazımlarda jemisli miynet etti.

Ekonomika fakulteti dekanı sıpatında islegen jılları búgin de kópshiliktiń yadında.

Men de keyin ala universitette jumıs baslaǵanımda bul ortalıqtı óz kózim menen kórdim. Ustaz hesh qashan óz tájiriybesin ayamas edi. Jas oqıtıwshı sabaq ótkende, onı baqlaytuǵın, soń álpayımlıq penen pikir bildirip, qaysı táreplerin jáne de bayıtıw múmkin ekenin túsindiretuǵın edi. Kritikalatuǵın da edi, biraq ol kritika insandı kemsitiw ushın emes, onıń ósiwi ushın xızmet etetuǵın edi.

Sonıń ushın da Orınbay Nazarbaevtıń kóplegen shákirtleri keyin ala ilim kandidatı, ilim doktorı, professor, mámleketlik basqarıw hám ekonomika tarawındaǵı jetik qánigeler bolıp jetilisti. Olardıń hár biri ustazdan alǵan sabaqların búgin de minnetdarshılıq penen esleydi.

Búgin Qaraqalpaq mámleketlik universitetiniń ekonomika tarawında jumıs alıp barıp atırǵan kóplegen professor-oqıtıwshıları túrli jıllarda Orınbay Nazarbaev penen bir toparda islegen yamasa onıń másláhátlerinen paydalanǵan. Usınıń ózi-aq onıń universitet turmısında qanday orın tutqanın kórsetedi.

USTAZLÍQ – KÁSIP EMES, ÓMIR FILOSOFIYASÍ

Professor Orınbay Nazarbaev ilimde qanshelli talapshań bolmasın, adamlar menen qarım-qatnasta bárqulla haq kewil, kishipeyil hám keńpeyil insan. Onıń esigi studentler, jas oqıtıwshılar hám kásiplesleri ushın bárqulla ashıq boladı. Másláhát sorap kelgen hesh kimdi izine qaytarmay, hár biriniń pikirin dıqqat penen tıńlaydı, soń turmıslıq tájiriybesine súenip jol kórsetedi.

Onıń “dáslep insan bolıń, keyin jaqsı qánige bolıw ańsat boladı,” degen mazmundaǵı násiyatları búgin de qulaǵımda jańlaydı. Bul sózler ápiwayı násiyat emes, al onıń pútkil ómirinde ámel qılǵan turmıslıq ólshem edi.

Ustazdıń miyneti mámleketimiz tárepinen de múnásip tán alındı. Onıń “Joqarı bilimlendiriw aǵlası” kókirek belgisi menen sıylıqlanǵanı, sonday-aq, “Miynet veteranı” I dárejeli kókirek belgisi menen sıylıqlanǵanı – kóp jıllıq jemisli miynetiniń múnásip bahası bolıp esaplanadı. Biraq onı jaqsı bilgenler biledi, bul sıylıqlar onıń jumısınıń tek ǵana rásmiy tán alınıwı. Tiykarǵı tán alıw bolsa – júzlegen shákirtleriniń mehri hám húrmeti bolıp esaplanadı.

Orınbay aǵa bir neshe jıl xalıq deputatları Nókis rayonlıq Keńesiniń deputatı sıpatında da jumıs alıp bardı. Bul da onıń jámietlik turmısqa biypárwa bolmaǵanın, ilim menen ámeliyattı úylestiriwge umtılǵanın kórsetedi. Ol ekonomikalıq bilimdi tek auditoriya menen sheklenbey, turmıstıń ózine qollanıw tárepdarı.

Geyde insannıń ómirine názer taslap, onıń haqıyqıy baylıǵı nede ekenin oylap qalasań. Menińshe, Orınbay Nazarbaevtıń eń úlken baylıǵı – onıń atı húrmet penen tilge alınatuǵın shákirtleri, kásiplesleri hám dosları. Bul baylıqtı hesh qanday ataq yamasa sıylıq penen ólshep bolmaydı.

Jetpis jıllıq ómir juwmaǵına názer taslar ekenbiz, Orınbay Nazarbaev óz ómirin ilimge, universitetke hám insan kamalına baǵıshlaǵan pidayı ustazlar qatarınan múnásip orın ieleytuǵının qanaatlanıwshılıq penen aytıw múmkin.

Qutlı 70 jasıńız múbárek bolsın!

Húrmetli ustaz!

Sizge bekkem densawlıq, uzaq hám bereketli ómir, shańaraǵıńızǵa tınıshlıq-qáterjamlıq, perzentlerińiz hám aqlıqlarıńızdıń baxıtı, shákirtlerińizdiń mehiri hámiyshe yar bolıwın tileymiz. Ilimiy izleniwlerińiz, turmıslıq tájiriybeńiz hám dana másláhátlerińiz benen jáne kóp jıllar elimizdiń ilimi hám bilimlendiriwiniń rawajlanıwına xızmet etiw nesip ecin.

Orınbay Nazarbaevtıń ómir jolı maqtanıshlı, mazmunlı hám ibratlı ómir jolı bolıp esaplanadı. Bul jolda ilimge sadıqlıq, miynetke pidayılıq hám insanǵa muhabbat bir pútin pazıylet sıpatında kóringen. Mine, sonıń ushın da onıń basıp ótken ómir jolı keleshek áwlad ushın hámiyshe jarqın ibrat mektebi bolatuǵınına isenemiz.

Quatbay ISMAYLOV,

Qaraqalpaq mámleketlik universiteti Ekonomika fakulteti, “Buxgalteriya esabı hám audit” kafedrası professorı.